Un acercamiento a la conceptualización de algunas emociones en el patrimonio fraseológico del euskera y del castellano
Gako-hitzak:
Fraseologia kognitiboa, euskara, gaztelania, emozioak, gorpuzteaLaburpena
Lan honen helburua Nafarroako Kultur-Ondare Materiagabearen Artxiboaren Katedraren esparruan interesgarritzat jo zen (Aznárez 2014) honako fraseologiako ikerketa-lerroa zabaltzea da: euskaraz eta gaztelaniaz dauden esapideen konparaziozko azterketa, ikuspegi kognitibo eta etnolinguistikotik. Zehazki, ekarpena unitate fraseologiko multzo batean oinarritu da; aldarteak edo pertsona batek emozio bat nola bizi duen azaltzen duten ahozko esapide eta kolokazioetan hain zuzen, bi hizkuntzek esperientzia esparru hori nola kontzeptualizatu duten jakiteko. Lana hizkuntzalaritza eta fraseologia kognitiboaren printzipio teorikoetan oinarritzen da (Lakoff, 1987; Lakoff eta Johnson, 1980; Kövecses, 2014; Dobrovols’kij, 2007), baita hizkuntzek emozioak eta sentipenak nola kontzeptualizatzen dituzten aztertzen dituzten ikerketetek darabilten metodologian ere (besteak beste, Kövecses, 1995, 2000; Maalej, 2004; Iñesta eta Pamies, 2002), eta ikerketa horietan ikusitakoaren ildotik, lan honek, batetik, gorpuztearen (embodiment) hipotesia baieztatzen du, eta, bestetik, komunitate baten kulturak berezko dituen kontzeptualizazioak ere badaudela erakusten du.
Erreferentziak
Altube, S. (1911): «Esakera pollitak», Euskal Esnalea, 1(6), pp. 90-91.
Altube, S. (1925): «Modismos euskéricos», Euskera, 6(4), pp. 67-87.
Argia y Zazpiak Batman (s.d.): Mantxut [en línea]. Disponible en www.argia.eus/mantxut [consulta: 29/05/2016].
Asiáin, A. y M. Aznárez (2012): «Patrimonio Cultural Inmaterial y adquisición y desarrollo del lenguaje: tradición discursiva y psicodinámica oral», Huarte de San Juan. Filología y Didáctica de la Lengua [en línea], 12, pp. 45-64.
Aznárez, M. (2014): «La fraseología y la paremiología en el ámbito del patrimonio cultural inmaterial», en P. Salaberri (coord.), El patrimonio cultural inmaterial: ámbito de la tradición oral y de las particularidades lingüísticas, Pamplona / Iruña, Cátedra Archivo del Patrimonio Inmaterial de Navarra-Universidad Pública de Navarra, pp. 113-129.
Damasio, A. y G. B. Carvalho (2013): «The nature of feelings: evolutionary and neurobiological origins», Nature Reviews Neuroscience [en línea], 14(2), pp. 143-152, doi: 10.1038/nrn3403.
Dobrovol’skij, D. (1992): «Phraseological universals: theoretical and applied aspects», en M. Kefer y J. Auwera (eds.), Meaning and Grammar, Cross-Linguistic Perspectives, Berlin / Nueva York, de Gruyter, pp. 279-301.
Dobrovol’skij, D. (2000): «La especificidad nacional y cultural en fraseología», en A. Pamies y J. de D. Luque (eds.), Trabajos de lexicología y fraseología contrastivas, Granada, Método, pp. 63-78.
M. Aznárez / E. Santazilia Un acercamiento a la conceptualización de algunas emociones... Huarte de San Juan. Filología y Didáctica de la Lengua, 16 / 2016 31
Echenique, M. T. (2011): «Fraseología vasco-románica: Acotaciones para su estudio», Oihenart, 26, pp. 145-162.
Elosegi, J., K. Izagirre y J. Landa (s.d.): Intza Proiektua: Euskal Lokuzioak Sarean [en línea]. Disponible en https://www.intza.armiarma.eus/ [consulta: 29/05/2016].
Esnal, P. (2001): «Ortik eta emendik: euskal lokuzioak eta fraseologia baino ere haratago», Euskera, 46(1), pp. 137-144.
Holland, D. y N. Quinn (1987): Cultural models in language and thought, Cambridge, Cambridge University Press.
Idström, A. y E. Piirainen (eds.) (2012): Endangered Metaphors, Amsterdam, John Benjamins Publishing.
Iñesta, E. M. y A. Pamies (2001): «La conceptualización de la ira a través de las unidades fraseológicas», en G. Wotjak (ed.), IV Internationale Arbeitstagung zum romanischdeutschen und interromanischen Sprachvergleich (Leipzig, 7-9 de octubre), Berlin, Peter Lang, pp. 123-143.
Instituto del Patrimonio Cultural (2011): Plan nacional de Salvaguarda del Patrimonio Cultural Inmaterial [en línea]. Recuperado de http://www.ipce.mcu.es/conservacion/planesnacionales/inmaterial.html (11/06/2016).
Intza, D. (1926, 1927, 1928): «Esaera-zarrak», Euskera, 7(3-4), pp. 3-16; 8(3-4), pp. 141-156; 9(2), pp. 87-109; 9(3), pp. 228-236; 9(4), pp. 259-280.
Irigaray, A. (1962): «Para un Diccionario Vasco de Modismos», Príncipe de Viana, 88-89,
pp. 489-494.
Izagirre, K. (1981): Euskal Lokuzioak. Espainolezko eta frantsesezko gida-zerrendarekin, San Sebastián, Hordago.
Juaristi, P. (1998): «Investigación sociológica sobre las relaciones con los bienes en el
repertorio de Locuciones del Habla Popular Vasca», Paremia, 7, pp. 75-82.
Juaristi, P. (1999): «Ondasunekiko harremanak Justo Mokoroaren Repertorio de Locuciones del habla popular vasca esaera bilduman», Vasconia, 28, pp. 143-166.
Kaltzakorta [Calzacorta], X. (1998): «A fraseoloxia nos diccionarios éuscaros. A lingua vasca», en X. Ferro (coord.), Actas do I Coloquio Galego de Fraseoloxia (1997), Santiago de Compostela, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades / Xunta de Galicia, pp. 183-192.
Kaltzakorta [Calzacorta], X. (2001): «Euskal fraseologia: historia, oinarriak», Euskera, 46(1), pp. 73-87.
Kövecses, Z. (1986): Metaphors of anger, pride and love: A lexical approach to the structure of concepts, Amsterdam, John Benjamins Publishing.
Kövecses, Z. (1995): «The “Container” Metaphor of Anger in English, Chinese, Japanese and Hungarian», en Z. Radman (ed.), From a metaphorical point of view: a multidisciplinary approach to the cognitive content of metaphor, Berlin / New York, de Gruyter, pp. 117-148.
Kövecses, Z. (2000): Metaphor and emotion: Language, culture, and body in human feeling, Cambridge / New York, Cambridge University Press.
Labayru Fundazioa (s.d.): Labayru Hiztegia [en línea]. Recuperado de http://www.hiztegia.labayru.eus/ (29/05/2016).
Lafitte, P. (1962): «Eskual-hitzak nola ikas», Gure Herria, buruila-urria, pp. 279-284.
M. Aznárez / E. Santazilia Un acercamiento a la conceptualización de algunas emociones... Huarte de San Juan. Filología y Didáctica de la Lengua, 16 / 2016 32
Lakoff, G. (1987): Women, Fire and Dangerous Things: What categories tell us about the mind, Chicago / London, University of Chicago Press.
Lakoff, G. y M. Johnson (1980): Metaphors we live by, Chicago / London, University of Chicago Press.
Lakoff, G. y Z. Kövecses (1987): «The cognitive model of anger inherent in American English», en D. Holland y N. Quinn (eds.), Cultural models in language and thought, Cambridge, Cambridge University Press, pp. 195-221.
Luque, J. de D. y F. J. Manjón (2002): «Claves culturales del diseño de las lenguas: fundamentos de tipología fraseológica», Estudios de lingüística del español [en línea], 16, pp. 113-149.
Maalej, Z. (2004): «Figurative language in anger expressions in Tunisian Arabic: An extended view of embodiment», Metaphor and symbol [en línea], 19(1), pp. 51-75. Doi: 10.1207/S15327868MS1901_3.
Mansilla, Ana (2008): «Emotionen aus phraseologischer Sicht», en M. Álvarez de la Granja (ed.), Beiträge zur Phraseologie aus kontrastiver Sicht, Hamburg, Kovač, pp. 285-302.
Marina, J. A. y M. López (1999): Diccionario de los sentimientos, Barcelona, Anagrama.
Matsuki, K. (1995): «Metaphors of anger in Japanese», en J. Taylor y R. MacLaury (eds.), Language and the Cognitive Construal of the World, Berlin, Mouton de Gruyter, pp. 137-151.
Mellado, C. (1997): «Fraseologismos alemanes y españoles del campo de las emociones», Paremia, 6, pp. 383-388.
Michelena, L. (1995): Diccionario General Vasco-Orotariko Euskal Hiztegia, Bilbao, Real Academia de la Lengua Vasca.
Mocoroa, J. M. (1990): «Ortik eta Emendik»: Repertorio de locuciones del habla popular vasca, Bilbao, Labayru / Eusko Jaurlaritza / Etor.
Moguel, J. A. (1904 [1881]): El doctor Peru Abarca, catedrático de la lengua bascongada en la universidad de Basarte ó diálogos entre un rústico solitario bascongado y un barbero callejero llamado Maisu Juan, Durango, Imprenta y Librería de F. de Elosu.
Moliner, M. (1998): Diccionario de uso del español, 2ª ed., Madrid, Gredos.
Morvay, K. (1996): «Harri batez bi kolpe: Cuestiones de fraseología comparada», Euskera, 41(3), pp. 719-767.
Moulin, M. y A. Uharte (1979): «Contribution à l’étude des proverbes et dictions de l’Ostabaret», Bulletin du Musée Basque, 85(3), pp. 136-146.
Núñez, F. (2014): «La expresión fraseológica de la ira en italiano y español: un estudio cognitivo», Philologia hispalensis, 28(3), pp. 212-233.
Ormaechea, N. (1926): «Erriaren itz eta esanera batsuek», Euskera, 7(3-4), pp. 37-45.
Pamies, A. y D. Dobrovol’skij (2011): Linguo-cultural competence and phraseological motivation, Baltmannsweiler, Schneider Verlag Hohengehren.
Pamies, A. e E. M. Iñesta (2000): «El miedo en las unidades fraseológicas: enfoque interlingüístico», Language design: journal of theoretical and experimental linguistics, 3, pp. 43-79.
Piirainen, E. y A. Sherris (2016): Language Endangerment. Disappearing metaphors and shifting conceptualizations, Amsterdam, John Benjamins.
M. Aznárez / E. Santazilia Un acercamiento a la conceptualización de algunas emociones... Huarte de San Juan. Filología y Didáctica de la Lengua, 16 / 2016 33
Real Academia Española (2014): Diccionario de la lengua española, 23ª ed., Madrid, Espasa-Calpe.
Seco, M.; O. Andrés y G. Ramos (2004): Diccionario fraseológico documentado del español actual, Madrid, Aguilar.
Stemmler, G. (2004): «Physiological processes during emotion», en P. Philippot y R. S. Feldman (eds.), The regulation of emotion, New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates, pp. 33-70.
Torrent-Lenzen, A. (2008): «Fraseología y comunicación de emociones», en XV Congreso Internacional de la Asociación de Lingüística y Filología de América Latina, Montevideo. Recuperado de http://www.epb.bibl.th-koeln.de/frontdoor/index/index/docId/169 (02/06/2016).
UNESCO (2003): Convención para la salvaguardia del Patrimonio Cultural Inmaterial. Recuperado de www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=es&pg=00006 (11/06/2015).
Varela, F. y H. Kubarth (1994): Diccionario fraseológico del español moderno, Madrid, Gredos.
Villasante, L. (1983): «Koldo Izagirre. Euskal lokuzioak. Espaniolezko eta frantsesezko gida-zerrendarekin», Revista Internacional de los Estudios Vascos, 28, pp. 273-277.
Zamarripa, P. (1913): Manual del vascófilo: libro de modismos, onomatopeyas, elipsis, uso distinto de la s y la z y otras cosas que conviene saber para hablar y escribir bien en vascuence vizcaíno, Bilbao, José A. de Lerchundi.
Deskargak
Argitaratua
Zenbakia
Atala
Lizentzia
Artikulu guztiak Creative Commons (BY-NC-ND 4.0) erabilera- eta banaketa-lizentziarekin argitaratzen dira. Artikulu bakoitzari DOI identifikatzaile bat esleitzen zaio.
Egile eskubideak gordetzen dituzte artikulu-idazleek, eta lehen argitalpenaren eskubidea ematen diote aldizkariari. Egileek akordio gehigarriak ezartzen ahalko dituzte aldizkarian argitaratutako lanaren bertsioa modu ez-esklusiboan banatzeko (adibidez, gordailu instituzional batean jarriz); kasu horretan, artikulua lehenbizikoz aldizkari honetan argitaratu dela aitortu behar da. Lanak aldizkarian argitaratu eta berehala igotzen ahalko dira gordailu instituzionaletara.
Halaber, egileei beren lanak elektronikoki zabaltzeko aukera ematen zaie, baita horretara animatu ere (adibidez, gordailu instituzionaletan, sare sozial akademikoetan edo beren webgunean).

