Primeros pasos de un estudio sobre literatura de tradición oral en Baja Navarra
Gako-hitzak:
Nafarroa Beherea, Ondare kultural materiagabea, ahozko literatura, corpusa, landa-lanaLaburpena
Nafarroako Ondare Materiagabearen Artxiboko ikerketa- lanean murgiltzeko aukera izanik, ondare materiagabearen agerpenen inbentario gaurkotuaren zirriborroa ekarri dugu hona; zehazki erran, Nafarroa Behereko kultur paisaiaren ahozko tradizioarena. Ondare mota honek narrazio herritar guztiak biltzen ditu, halanola ipuinak, mitoak, kondairak... baina baita abestiak, enigmak eta paremiak ere. Ikerketa eremu zabal honek aurreko mendeetako folkloristen lanek bildutako ahozko tradizioaren elementu literarioak berreskuratzera ekarriko gaitu. Bestalde, landa-lanaren bitartez, herri iruditeriaren hainbat alderdiz eta gaur egun duten egoerara iritsi arteko bilakaeraz ohartzeko aukera emanen digu. Funtsean, mugen eta etsaigoko gertakari historikoen gainetik lehenago baturik egon ziren Nafarroa Garaiak eta Nafarroa Behereak duten kultura batasuna nabarmendu nahi dugu.
Erreferentziak
Aldekoa, I. (2012): [Bernard Etxepare] «Linguae Vasconum Primitiae», Enciclopedia Auñamendi [en línea]. Recuperado de https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/artikuluak/artikulua.php?id=eu&ar=88351 (27/04/2016).
Apalategi, J. (1987): Introducción a la Historia oral. Kontuzaharrak (cuentos viejos), Barcelona, Anthropos.
Arana, A. (2008): Euskal mitologiaz: jentilak eta kristaua, Donostia, Elkar.
Arana, A. (1986): Bidarraiko Harpeko Saindua. Errito eta sinesta zaharrak, Donostia, Txertoa.
Asiáin, A. (2013): «El Patrimonio Cultural Inmaterial: estado de la cuestión en el décimo aniversario de la Convención de la UNESCO (con una mirada especial a Navarra)», Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra, 88, pp. 127-168.
Asiáin, A. (2014a): «Literatura popular y Patrimonio Cultural Inmaterial (PCI)», en P. Salaberri (coord.), El Patrimonio Cultural Inmaterial: ámbito de la tradición oral y de las particularidades lingüísticas, Pamplona/Iruña, Cátedra Archivo del patrimonio inmaterial de Navarra – Universidad Pública de Navarra, pp. 131-153.
Asiáin, A. (2014b): «Lenguaje y Patrimonio Cultural Inmaterial (PCI)», en P. Salaberri (coord.), El Patrimonio Cultural Inmaterial: ámbito de la tradición oral y de las particularidades lingüísticas, Pamplona/Iruña, Cátedra Archivo del patrimonio inmaterial de Navarra– Universidad Pública de Navarra, pp. 13-33.
Barandiaran, J. M. (1984): Diccionario de mitología vasca, San Sebastián, Txertoa. A. Larralde Primeros pasos de un estudio sobre literatura de tradición oral en Baja Navarra
Barandiaran, J. M. (1974): Obras completas, Bilbao, La gran Enciclopedia Vasca.
Barandiaran, A. (2007): «Psicodinámicas en la teoría oral: ¿pueden ser aplicadas al bertsolarismo?», en L. M. Cortés Rodríguez, Discurso y oralidad: homenaje al profesor José Jesús de Bustos Tovar, Madrid, Arco Libros, pp. 889-902.
Barbier, J. (2007 [1931]): Légendes basques, Donostia, Elkar.
Bidart, P. (1978): Récits et Contes populaires du Pays Basque 1, Basse Navarre, Paris, Gallimard.
Bladé, J.F. (1967): Poésies populaires de la Gascogne, Paris, Maisonneuve et Larose.
Bladé, J.F. (1886): Contes populaires de la Gascogne, Paris, Maisonneuve et Larose.
Bordes, Ch. (s.d.): 100 chansons populaires basques, recueillies et notées au cours de sa misión par Charles Bordes, Paris, E. Barillon [en línea]. Recuperado de https://gallica.bnf.fr//ark:/12148/bpt6k885194v/f1.item (27/04/2016).
Boyer, P. (1986): «Orale tradition», Encyclopædia Universalis [en línea]. Recuperado de http://www.universalis-edu.com/authentification/ (25/04/2016).
Calleja, S. (1994): Haur literatura euskaraz. Lehenengo irakurgaietatik 1996ra arte, Bilbo, Labayru ikastegia – Bilbao Bizkaia Kutxa.
Caro Baroja, J. (1980): «Sobre la religión antigua y el calendario del pueblo vasco», en Estudios vascos 1, San Sebastián, Txertoa. Recuperado de https://www.euskalmemoriadigitala.eus/password-login;jsessionid=E593432F5ADE02D4BF015A99E8E4982B (18/05/2016).
Caro Baroja, J. (1961): Las brujas y su mundo, Madrid, Revista de Occidente.
Caro Baroja, J. (1978): Las formas complejas de la vida religiosa: Religion, sociedad y carácter en la España de los siglos XVI y XVII, Madrid, Sarpe.
Cerquand, J. F. (1875-1882): Légendes et récits populaires du Pays Basque, Pau, Société des sciences, lettres et arts de Pau.
Cerquand, J. F., y A. Arana (1985): Ipar euskal herriko legenda eta ipuinak: Anuntxi Aranaren transkripzioa, Donostia, Txertoa.
Delarue, P. y M. L. Teneze (2002): Le conte populaire français, catalogue raisonné des versions françaises, Paris, Maisonneuve et Larose.
Duny-Pétré, P. (1996): Xirula Mirula: L’enfant basque depuis le bébé jusqu’à l’adulte à travers ses amusements, ses terreurs naïves, ses formulettes récréatives, burlesques et superstitieuses, Bayonne, Eusko Press.
Ehala, M. (2009): «An evaluation matrix for ethno-linguistic vitality», en S. Pertot, T. Priestly y C. H. Williams (eds.,) Rights, Promotion and Integration Issues for Minority Languages in Europe, Basingstoke, Palgrave, pp. 123-137.
Ehala, M. (2010): «Refining the notion of ethnolinguistic vitality», International Journal of Multilingualism, 7(4), pp. 363-378.
Estornés, I. (¿?): «Arnault Oihenart», Enciclopedia Auñamendi, [en línea]. Recuperado de https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/artikuluak/artikulua.php?id=eu&ar=78447#9 (27/04/2016).
Etxebarria, I. y J. Kalzakorta (2009): Herri literatura, Gasteiz, Eusko Jaurlaritza.
Etxepare, B. e I. Aldekoa: «Linguae Vasconum Primitiae», Enciclopedia Auñamendi [en línea]. Recuperado de https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/artikuluak/artikulua.php?id=eu&ar=88351 (27/04/2016).
Garate, G. (1985): Euskal Atsotitzak. Basque proverbs, Bilbao, Mensajero. A. Larralde Primeros pasos de un estudio sobre literatura de tradición oral en Baja Navarra
Garzia Garmendia, J. (2008): «El bertsolarismo. Realidad, investigación y futuro de la improvisación oral vasca», en La voz y la improvisación: imaginación y recursos en la tradición hispánica, Valladolid, Fundación Joaquín Díaz, pp. 210-227.
Garzia Garmendia, J.; J. Sarasua y A. Egaña (2001): El arte del bertsolarismo: realidad y claves de la improvisación oral vasca, Donostia, Bertsolari Liburuak.
Geertz, C. (1991): La interpretación de las culturas, México D.F., Gedisa.
Gorrochategui, J. y J. L. Ramírez (2013): «La religión de los Vascones. Una mirada comparativa. Concomitancias y diferencias con la de sus vecinos», Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra, 21, pp. 113-149.
Harwood, J.; H. Giles y R. Y. Bourhis (1994): «The genesis of vitality theory: Historical patterns and discoursal dimensions», International Journal of the Sociology of Language, 108(1), pp. 167-206.
Inchauspe, V. (1999): «À propos de la construction historique de la pastorale souletine», Anuario del Seminario de Filología Vasca «Julio de Urquijo», 33(1), pp. 79-123. Recuperado de https://ojs.ehu.eus/index.php/ASJU/article/view/8741/7907 (04/05/2016).
Itçaina, X. (2012): «Les volants du Baigura. Parades charivariques et traditions dansées à Irissarry», Bulletin du Musée Basque, 179 [en línea]. Recuperado de http://www.samb-baiona.net/fr/publi/articles/Itcaina_2012.pdf (25/05/2016).
Jason, H. (1977): Ethnopoetry: Form, content, function, Bonn, Linguistica biblica, vol. 11.
Lakarra, J. A.; K. Biguri y B. Urgell (1984): Euskal baladak. Antologia eta azterketa, Donostia, Hordago.
Lancre, P. de (2004): Tratado de brujería vasca, descripción de la Inconstancia de los Malos Ángeles o Demonios, Tafalla, Txalaparta.
Landry, R. y R. Allard (1994): «Introduction Ethnolinguistic vitality: a viable construct», International Journal of the Sociology of Language, 108(1), pp. 5-14.
Landry, R. y R. Y. Bourhis (1997): «Linguistic Landscape and Ethnolinguistic Vitality An Empirical Study», Journal of Language and Social Psychology, 16(1), pp. 23-49.
Landweer, M. L. (2000): «Indicators of ethnolinguistic vitality», Notes on Sociolinguistics, 5(1), pp. 5-22.
Lekuona, J. M. (1982): Ahozko Euskal Literatura, Donostia, Erein.
Marliave, O. de y E. Serra (1995): Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica, Mallorca, José J. de Olañeta.
Mayr, F. K. y A. Ortiz-Osés (1989): La mitología occidental, Barcelona, Anthropos.
Ministerio de Cultura de España (2011): Plan Nacional de Salvaguarda del Patrimonio Cultural Inmaterial. Recuperado de http://www.mecd.gob.es/redirigeme/ (11/06/2016).
Morel-Borotra, N. (2000): «Le chant et l’identification culturelle des Basques (1800-1950)», Lapurdum, 5, pp. 351-381. Recuperado de lapurdum.revues.org/1352 (12/10/2012).
Oihenart, A. (1657): «Les proverbes basques recueillis par le Sr. D’Oihenart, plus les poésies basques du mesme auteur», en Estornés, I., «Arnault Oihenart», Enciclopedia Auñamendi [en línea]. Recuperado de https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/artikuluak/artikulua.php?id=eu&ar=78447#9 (27/04/2016). A. Larralde Primeros pasos de un estudio sobre literatura de tradición oral en Baja Navarra
Ong, W. J. (2001): Oralidad y escritura. Tecnologías de la palabra, México D.F., F.C.E.
Oriol, C. (2002): Introducció a l’etnopoètica. Teoria i formes del folklore en la cultura catalana, Barcelona, Cossetània Edicions.
Ortiz-Osés, A. (1996): La diosa madre. Interpretación desde la mitología vasca, Madrid, Trotta.
Ortiz-Osés, A. (1985a): Antropología simbólica vasca, Barcelona, Anthropos.
Ortiz-Osés, A. (ed.) (1985b): Mitos y leyendas vascos, Madrid, Zero.
Ortiz-Osés, A. (2007): Los mitos vascos: aproximación hermenéutica, Deusto, Universidad de Deusto.
Paya, X. (2013): Antología de Literatura Oral Vasca, San Sebastián, Instituto Vasco Etxepare. Recuperado de https://www.etxepare.eus/eu (11/05/2015).
Romay, J.; R. García-Mira y M. J. Azurmendi (1999): «Identidad etnolingüística y vitalidad etnolingüística en las Comunidades Autónomas bilingües de España», Revista de Psicología Social, 14(1), pp. 87-106.
Zaïka, N. M. (2012): «Les éditions des contes basques: les textes sources et les éditions contemporaines», en Lapurdum [en línea], 16, pp. 153-179. Recuperado de https://journals.openedition.org/noway/2396 (04/12/2014).
Deskargak
Argitaratua
Zenbakia
Atala
Lizentzia
Artikulu guztiak Creative Commons (BY-NC-ND 4.0) erabilera- eta banaketa-lizentziarekin argitaratzen dira. Artikulu bakoitzari DOI identifikatzaile bat esleitzen zaio.
Egile eskubideak gordetzen dituzte artikulu-idazleek, eta lehen argitalpenaren eskubidea ematen diote aldizkariari. Egileek akordio gehigarriak ezartzen ahalko dituzte aldizkarian argitaratutako lanaren bertsioa modu ez-esklusiboan banatzeko (adibidez, gordailu instituzional batean jarriz); kasu horretan, artikulua lehenbizikoz aldizkari honetan argitaratu dela aitortu behar da. Lanak aldizkarian argitaratu eta berehala igotzen ahalko dira gordailu instituzionaletara.
Halaber, egileei beren lanak elektronikoki zabaltzeko aukera ematen zaie, baita horretara animatu ere (adibidez, gordailu instituzionaletan, sare sozial akademikoetan edo beren webgunean).

