DBHko Gaztelaniako eta Literaturako irakasleen pertzepzioak hizkera inklusiboarekiko
DOI:
https://doi.org/10.48035/rhsj-fd.24.4Gako-hitzak:
hizkera inklusiboa, sexismo linguistikoa, hezkidetza, hezkuntza-programak, aldaketa sozialaLaburpena
Nafarroako Foru Komunitateko Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH) Gaztelaniako eta Literaturako irakasleek hizkera inklusiboarekiko dituzten pertzepzioak eta jarrerak aztertzen ditu azterlan honek. Ikuspegi misto batean oinarrituta, hezkidetza-programetan parte-hartze maila desberdina duten hiru ikastetxetako irakasleen datuak biltzen ditu. Emaitzek jarreren polarizazioa erakusten dute: talde minoritario batek hizkera neutraltzat hartzen duen eta aldaketa inklusiboak baztertzen dituen ikuspegi tradizionalista defendatzen du, baina parte-hartzaile gehienek hizkera inklusiboak desparekotasunak ikusarazteko eta ekitatea sustatzeko duen ahalmen eraldatzailea identifikatzen dute. Nabarmentzekoa da hezkidetza-programetan parte hartzeak praktika horiekiko jarreretan duen eragin positiboa, nahiz eta oraindik ere badiren gainditu beharreko zenbait erronka halako praktikak egunerokoan ezartzeko. Azterlanak prestakuntzaren alde egiten du erresistentziak gainditzeko eta hizkera inklusiboa hezkuntzarako eta aldaketa sozialerako tresna gisa finkatzeko.
Erreferentziak
Aiston, J. (2024). ‘Vicious, vitriolic, hateful and hypocritical’: the representation of feminism within the manosphere. Critical Discourse Studies, 21(6), 703–720. https://doi.org/10.1080/17405904.2023.2257816
Aphesteguy, C., Agüero Solís, A., Bonafe, L., Ferro, D., García Garro, R. y Monasterolo, N. (2024). Feminismos bajo ataque: ¿Backlash o mala praxis? Feminismos y disidencias sexuales en zona de combate: acciones y reacciones frente a las ultraderechas. Polémicas feministas, 8(2).
Aristizabal, P., Gómez-Pintado, A., Ugalde, A. I. y Lasarte, A. (2016). La mirada coeducativa en la formación del profesorado. Revista Complutense de Educación, 29(1), 79-95.
Baker, C. (1992). Attitudes and Language. Multilingual Matters.
Ballester, L., Nadal A., y Amer, J. (2014). Métodos y técnicas de investigación educativa. UIB.
Bengoechea, M. (2006). La subordinación simbólica como fuente de violencia: El lenguaje como vehículo de discriminación contra las mujeres. En II Congreso sobre violencia doméstica y de género.
Bengoechea, M. (2011). El lenguaje jurídico no sexista, principio fundamental del lenguaje jurídico modernizado del siglo XXI. Anuario Facultad de Derecho, Universidad de Alcalá IV, 15-26.
Bengoechea, M. (2019). Razones de la lingüística feminista para abogar por un lenguaje inclusivo. Seminario: El lenguaje inclusivo: un debate en torno a su obligación, necesidad y posibilidades. Centro de Estudios Políticos e Institucionales, Ministerio de la Presidencia, Madrid.
Bengoechea, M. y Simón, J. (2014). Attitudes of university students to some verbal anti-sexist forms. Open Journal of Modern Linguistics, 4(1), 69-90. https://doi.org/10.4236/ojml.2014.41008
Bonino, L. (2004). Los micromachismos. La Cibeles, 2(1), 1-6.
Carreño, S. (2020). ¿Por qué utilizar lenguaje inclusivo? Una perspectiva fenomenológica. Nomadías, 29, 237–255. https://nomadias.uchile.cl/index.php/NO/article/view/61063
Cremades, R. y Fernández-Portero, I. (2022). Actitudes del alumnado universitario ante el lenguaje inclusivo y su debate en los medios de Comunicación. CLAC, 89, 89-115.
Escaja, T. (2021). Sexismo lingüístico. Genealogía de un debate y disquisiciones a favor de un lenguaje inclusivo. En T. Escaja y M. N. Prunes (Eds.), Por un lenguaje inclusivo. Estudios y reflexiones sobre estrategias no sexistas en la lengua española (15-23). ANLE.
Fairclough, N. y Wodak, R. (2008). The Bologna Process and the knowledge-based economy: A critical discourse analysis approach. En B. Jessop, N. Fairclough y R. Wodak (Eds.), Education and the Knowledge-Based Economy in Europe (109-125). Lancaster University.
Faludi, S. (2006). Backlash: the undeclared war against American women. Three Rivers Press.
García-Díaz, V., Lana-Pérez, A., Fernández-Feito, A., Bringas-Molleda, C., Rodríguez-Franco, L. y Rodríguez-Díaz, F. J. (2018). Actitudes sexistas y reconocimiento del maltrato en parejas jóvenes. Atención Primaria, 50(7), 398-405. https://doi.org/10.1016/j.aprim.2017.04.001
Garnham, A., Gabriel, U., Sarrasin, O., Gygax, P. y Oakhill, J. (2012). Gender representation in different languages and grammatical marking on pronouns: When beauticians, musicians, and mechanics remain men. Discourse Processes, 49(6), 481-500. https://doi.org/10.1080/0163853X.2012.688184
Garrett, P. (2010). Attitudes to Language. Cambridge University Press.
Garrido-Rodríguez, C. (2021). Repensando las olas del Feminismo: Una aproximación teórica a la metáfora de las «olas». Revista de Investigaciones Feministas, 12(2), 483-492.
Graddol, D. y Swann, W. (1989). Gender voices. Wiley.
Grice, H. P. (1975). Logic and conversation. En P. Cole y J. L. Morgan (Eds.), Syntax and semantics (vol. 3) (41–58). Academic Press.
Guillen, Y., Gutiérrez, R. y González-Sodis, J. L. (2024). Explorando el enfoque de género en la educación universitaria dominicana: percepciones y actitudes del profesorado. Espacios, 45(3), 27-35. https://doi.org/10.48082/espacios-a24v45n03p03
Kress, G. y Van Leeuwen, T. (2001). Multimodal discourse: The modes and media of contemporary communication. Arnold.
Lameiras, M., Carrera, M. V., Faílde, J. M. y Rodríguez, Y. (2010). Evaluación de las actitudes sexistas en estudiantes españoles/as de educación secundaria obligatoria. Psychologia: avances de la disciplina, 4(1), 11-24.
Linares La Barba, M. Á. y Santamaría Pérez, M. I. (2023). Actitud ante el uso del lenguaje inclusivo en las clases de ELE: El caso de Rumanía y China. Revista Internacional de Lenguas Extranjeras, 20, 64-85. https://raco.cat/index.php/RILE/article/view/424049
Lledó Cunill, E. (2012). De lengua, diferencia y contexto. Gobierno de Navarra.
Lomas, C. (2016). Lo lingüístico es político. Cuadernos de Pedagogía, 465, 56-61.
López Flamarique, M. y Romera, M. (2025). LORAFNA, Lenguaje y sexismo: Una propuesta de redacción alternativa. En C. Zoco (Ed.), La LORAFNA en el siglo XXI: Propuestas de reforma. (265-303). Aranzadi.
Mahecha-Ovalle, A. (2022). Actitudes lingüísticas de los maestros bogotanos hacia el lenguaje inclusivo. Entramado, 18(2), 1-19. https://doi.org/10.18041/1900-3803/entramado.2.7704
Mañoso Pacheco, L. y Sánchez Cabrero, R. (2023). Uso del lenguaje inclusivo en el entorno académico: Percepciones de futuros docentes en formación. En S. Arias Careaga, R. Campos García, A. Gamba Romero y M. Morgade Salgado (Eds.), Agenda 2030: teoría y práctica: Una mirada constructiva desde la academia (113-126). Los Libros de la Catarata.
Marrades, A., Sevilla, J., Calero Vaquera, M. L. y Salazar Benítez, O. (2019). El lenguaje jurídico con perspectiva de género: Algunas reflexiones para la reforma constitucional. Revista de Derecho Político, 105, 127-160.
Martinet, A. (1964). Elements of general linguistics. Faber and Faber.
Martínez, A. G. (2012). La correlación de intereses: Las funciones sociales de la educación. En Sociedad, familia, educación: Una introducción a la Sociología de la Educación (67-79). Tecnos.
Merma-Molina, G., Gavilán, D., Urrea, M. E. y Martínez, R. (2020). Violencias múltiples en el espacio escolar: La travesía hacia la violencia de género. Hekademos: Revista Educativa Digital, 29, 1-11.
Miguelena, S. (2021). Actitudes del profesorado de Lengua castellana y Literatura hacia el reflejo del sexismo y el microsexismo en el discurso en el aula. Universidad Pública de Navarra.
Moure, T. (2021). Lingüística se escribe con A: La perspectiva de género en las ideas sobre el lenguaje. Catarata.
Núñez Cortés, A., Núñez Román, F. y Gómez Camacho, A. (2021). Actitud y uso del lenguaje no sexista en la formación inicial docente. Profesorado. Revista del Currículum y Formación del Profesorado, 25(1), 45-65.
Parra, M. L. y Serafini, E. J. (2022). «Bienvenidxs todes»: el lenguaje inclusivo desde una perspectiva crítica para las clases de español. Journal of Spanish Language Teaching, 8(2), 143-160. https://doi.org/10.1080/23247797.2021.2012739
Prunes, M. N. (2021). La base política del lenguaje inclusivo. En T. Escaja y M. N. Prunes (Eds.), Por un lenguaje inclusivo. Estudios y reflexiones sobre estrategias no sexistas en la lengua española (23-37). ANLE.
Real Academia Española de la Lengua (2020). Informe de la Real Academia Española sobre el lenguaje inclusivo y cuestiones conexas. Boletín de Información Lingüística de la Real Academia Española, 14, 5-207.
Rivera Alfaro, S. y Cuba, E. (2021). El lenguaje inclusivo como oportunidad epistemológica en la escritura académica. En C. Jiménez-Yañez y R. Mancinas Chávez (Eds.), Escritura académica con perspectiva de género: propuestas desde la comunicación científica (19-36). EUS.
Romera, M. (2015). The transmission of gender stereotypes in the discourse of public educational spaces. Discourse y Society, 26(2), 205-229.
Romera, M. y Lezaun, R. M. (2023). La influencia de SKOLAE en el uso de lenguaje inclusivo en el profesorado de secundaria de lengua castellana y literatura. En C. Hamodi Galán y L. Álvaro Andaluz (Eds.), El género y su transversalización en la educación (formal y no formal), en la familia y en el deporte (151-156). Dykinson.
Romera, M. y Navarro, N. (2022). Actitudes y percepciones del profesorado en formación hacia situaciones docentes microsexistas. En C. Hamodi Galán y L. Álvaro Andaluz (Eds.), Educación con perspectiva de género. Dykinson.
Rosenberg, M. J. y Hovland, C. I. (1960). Cognitive, affective and behavioural components of attitudes. En M. J. Rosenberg, C. I. Hovland, W. J. McGuire, R. P. Abelson y J. W. Brehm (Eds.), Attitude Organization and Change: An Analysis of Consistency among Attitude Components (1-14). Yale University Press.
Rubio Castro, A. y Bodelón González, E. (2012). Lenguaje jurídico y género: Sobre el sexismo en el lenguaje jurídico. Consejo General del Poder Judicial.
Skolae (s. f.). Coeducación. Gobierno de Navarra. https://coeducacion.educacion.navarra.es/
Stahlberg, D., Braun, F., Irmen, L. y Sczesny, S. (2007). Representation of the sexes in language. En K. Fiedler (Ed.), Social communication. A volume in the series Frontiers of Social Psychology (163-187). Psychology Press.
Steiner, G. (2015). Fragmentos “Un poco carbonizados”. Siruela.
Torres del Moral, A. (2017). Redacción de la Constitución en clave no masculina. Revista de Derecho Político, 100, 173-210.
Vizcarra-García, J. (2021). Teachers’ perceptions of gender inclusive language in the classroom. International Journal of Linguistics, Literature and Translation, 4(3), 110-116.
Winter, J. y Pauwels, A. (2006). Trajectories of agency and discursive identities in education: A critical site in feminist language planning. Current Issues in Language Planning, 7(2-3), 171-198. https://doi.org/10.2167/cilp093.0
Wodak, R. (2016). Discrimination via Discourse. En N. Bonvillain (Ed.), Routledge Handbook of Linguistic Anthropology, 366-384.
Deskargak
Argitaratua
Zenbakia
Atala
Lizentzia
Egile-eskubideak 2025 MAGDALENA ROMERA CIRIA, Rosa María Lezaun Beortegui

Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Nazioarteko Lizentziapean dago argitaratuta.
Artikulu guztiak Creative Commons (BY-NC-ND 4.0) erabilera- eta banaketa-lizentziarekin argitaratzen dira. Artikulu bakoitzari DOI identifikatzaile bat esleitzen zaio.
Egile eskubideak gordetzen dituzte artikulu-idazleek, eta lehen argitalpenaren eskubidea ematen diote aldizkariari. Egileek akordio gehigarriak ezartzen ahalko dituzte aldizkarian argitaratutako lanaren bertsioa modu ez-esklusiboan banatzeko (adibidez, gordailu instituzional batean jarriz); kasu horretan, artikulua lehenbizikoz aldizkari honetan argitaratu dela aitortu behar da. Lanak aldizkarian argitaratu eta berehala igotzen ahalko dira gordailu instituzionaletara.
Halaber, egileei beren lanak elektronikoki zabaltzeko aukera ematen zaie, baita horretara animatu ere (adibidez, gordailu instituzionaletan, sare sozial akademikoetan edo beren webgunean).

